Crefydd

Pa gofnodion alla’ i ddod o hyd iddynt yn Archifau Sir Ddinbych?

Cofnodion plwyf

Mae Archifau Sir Ddinbych yn fan statudol i gadw cofnodion Yr Eglwys yng Nghymru.

Mae Archifau Sir Ddinbych yn cadw cofnodion plwyfi ar gyfer Deoniaethau Alyn, Dyffryn Dyfrdwy, Dinbych, Dyffryn Clwyd, Llanelwy a Wrecsam. Mae cofnodion plwyf yn aml yn cynnwys cofrestr plwyf, cyfrifon wardeiniaid yr eglwys, cyfadrannau, cofnodion festri a chofnodion amrywiol eraill gan gynnwys cofnodion yn ymwneud ag adeiladau’r eglwys, cofebau rhyfel, elusennau, degymau a chymdeithasau’r eglwys a llawer mwy.

Gallwch chwilio am blwyf unigol drwy ddefnyddio’r catalog arlein.

Cofnodion Esgobaeth

Nid oes gan Archifau Sir Ddinbych gofnodion ar gyfer Esgobaeth Llanelwy. Gellir dod o hyd i’r rhain yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru a Swyddfa Gofnodion Sir y Fflint.

Adysgrifau’r Esgob

Copïau o gofrestrau plwyf a anfonir at yr esgob yn flynyddol yw adysgrifau’r esgob. Ar gyfer y rhan fwyaf o blwyfi, mae gennym ficroffilmiau o ffurflenni o’r 1660au i’r 1850au. Mae adysgrifau’r esgob yn adnodd ddefnyddiol pan fydd cofrestrau’r plwyfi eu hunain ar goll. Rydym hefyd yn cadw adysgrifau’r esgob o esgobaeth Llanelwy ar ficroffilm.

Cofnodion Anghydffurfwyr

Aelodau o gorff crefyddol fel y capel oedd Anghydffurfwyr, a oedd ar wahân i’r Eglwys sefydledig, hynny yw Yr Eglwys yng Nghymru. Roeddynt hefyd yn cael eu galw yn ‘Ymneilltuwyr’. Mae sawl enwebiad gwahanol o eglwysi protestanaidd nad ydynt yn Anglicanaidd, gan gynnwys Crynwyr, Methodistiaid, Annibynwyr, Presbyteriaid, a Bedyddwyr.

Yn anffodus, nid yw cofnodion capel wedi eu cadw mor ofalus a chofnodion yr eglwys sefydledig; felly mae’n anarferol dod o hyd i unrhyw gofnod cyn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae rhai wedi cael eu cadw gan y capeli eu hunain; caiff rhai eu cadw yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru; ac mae eraill yn yr Archifau Cenedlaethol yn Kew.

Gallwch weld rhestr o gofrestrau capel sydd gennym yma. [copi pdf]

Mae gennym gofnodion Cymdeithas Grefyddol Cyfeillion Ardal Gogledd Cymru (Crynwyr) sy’n cynnwys ardaloedd Bangor, Bae Colwyn, Caergybi, Llangollen, Yr Wyddgrug, Croesoswallt, Porthmadog, Pwllheli, Rhuthun a Wrecsam.

Chwiliwch am gofnodion anghydffurfwyr ar ein catalog. Nodwch nad yw’r rhan fwyaf o gatalogau anghydffurfiol wedi eu hychwanegu at y catalog ar-lein eto.

Cofnodion Catholig Rhufeinig

Nid oes gan Archifau Sir Ddinbych unrhyw gofnodion o Eglwysi Catholig Rhufeinig. Os ydych yn chwilio am gofnodion eglwys benodol, cysylltwch a’r eglwys yn uniongyrchol.

Ym mha iaith ysgrifennwyd y cofnodion?

Mae’r rhan fwyaf o’r cofnodion hyn, ag eithrio rhai o’r cofnodion anghydffurfiol, yn Saesneg. Mae rhai o gofnodion capeli anghydffurfwyr yn Gymraeg ac mae rhai cofnodion plwyfi cynnar yn Lladin. Ein polisi yw catalogi’r cofnodion yn yr iaith y cawsant eu hysgrifennu’n wreiddiol.

Sut ga’ i fynediad i’r cofnodion hyn?

Mae modd cael mynediad i gofrestriadau plwyfi Sir Ddinbych (a Chymru gyfan) drwy dalu tanysgrifiad i findmypast.co.uk. Cewch fynediad at y wefan hon am ddim yn yr ystafell ymchwil drwy gadw cyfrifiadur o flaen llaw.

Os ydych eisiau gweld adysgrifiad yr esgob neu gofrestr plwyf ar eich microffilm, bydd angen i chi gadw darllenydd microffilm. Nid yw cofrestrau gwreiddiol plwyfi ar gael i’w gweld yn yr ystafell archwilio ag eithrio mewn achosion eithriadol lle nad oes copi microffilm ar gael.

Pa gofnodion eraill alla’ i ddarganfod mewn archifau a sefydliadau eraill?

Swyddfa Gofnodion Sir y Fflint

Mae gan Swyddfa Gofnodion Sir y Fflint gofnodion plwyfi Deoniaethau’r Wyddgrug, Treffynnon a Phenarlâg.

Mae gan Swyddfa Gofnodion Sir y Fflint rai o gofnodion Esgobaeth Llanelwy.

Gwasanaeth Archifau Conwy

Mae gan Wasanaeth Archifau Conwy gofnodion plwyfi Deoniaeth Llanrhos a drosglwyddwyd o Archifau Sir Ddinbych yn 2009.

Yr Archifau Cenedlaethol, Kew

Casglwyd nifer fawr o gofrestriadau anghydffurfwyr gan y Swyddfa Gofrestru Gyffredinol yn 1837, pan gychwynnodd cofrestru sifil, ac eto yn 157. Caiff llawer o’r rhain eu cadw bellach yn yr Archifau Cenedlaethol.

Llyfrgell Genedlaethol Cymru

Cedwir cofnodion esgobaethau gan Lyfrgell Genedlaethol Cymru. Mae hyn yn cynnwys adysgrifau’r Esgob.